Interviewen doe je met je oren
Hoe haal je het maximum uit een interview, en welke vaardigheden heb je als interviewer nodig? In acht stappen zetten we je op weg naar betere interviews. Met als voornaamste tip: leer luisteren!
1. Doelgerichte voorbereiding
Definieer vooraf je doel: wat wil je (of je redactieraad) bereiken met je artikel? De nieuwe CEO voorstellen? Het hoe en waarom van de fusie van twee afdelingen toelichten? Of de kijk van het personeel op diezelfde fusie schetsen? Kies op basis van je doel je gesprekspartner(s). Probeer ook vooraf een basisuitspraak voor je artikel in je hoofd te hebben. De basisuitspraak vat de kern van je artikel samen, bijvoorbeeld, hoe komt het dat we in de nieuwe kantoorinrichting met minder ruimte per persoon even efficiënt kunnen werken?
Eens je doel, basisuitspraak en geprekspartner vaststaan, kan het echte werk beginnen. Duik in archieven, snuister op het internet, ga te rade bij specialisten of mensen die de geïnterviewde kennen, kortom, probeer zoveel mogelijk te weten komen over je onderwerp en je gesprekspersoon.
Een goede voorbereiding is om verschillende redenen erg belangrijk. Je kunt veel meer in de diepte werken en gerichter vragen stellen. Bovendien kun je ook de juistheid en de volledigheid van de antwoorden beter inschatten. Ook apprecieert de geïnterviewde het meestal dat je de moeite hebt gedaan om je in te werken.
2. Lijstjes en improvisatie
Stel op voorhand een vragenlijst op, of een lijst van topics waarover je wilt praten. Het is een manier om van bij het begin structuur aan te brengen. Wees echter flexibel en werk je lijstje niet blindelings af: als de CEO laat vallen dat hij of zij nood heeft aan een nieuwe uitdaging of als de vakbondsman onverwacht harde acties aankondigt, ga daar dan op door. Het grootste probleem heb je als de basisuitspraak die je in gedachten had, niet blijkt te kloppen. Vraag dan door tot je een nieuwe relevante basisuitspraak hebt.
Soms wil de geïnterviewde je vragen op voorhand zien. Dat kan positief zijn: zo kan ook je gesprekspartner zich voorbereiden. Geef echter niet je ‘echte’ vragenlijst door, maar eerder een lijstje van onderwerpen die je zou willen behandelen. Op die manier behoud je een slag om de arm.
Soms kun je je bijna niet voorbereiden, omdat er geen tijd is, of omdat er helemaal geen achtergrondinfo beschikbaar is. Haal dan je improvisatietalent – ook iets waar een interviewer over moet beschikken – naar boven.
3. Kopje koffie?
Breek eerst het ijs met koetjes en kalfjes genre wat een prachtig uitzicht hebt u hier of ja, een kop koffie zou wel smaken of nee, ik heb best makkelijk een parkeerplaats gevonden eigenlijk. Leg ook duidelijk uit wat de bedoeling is van je artikel, hoe lang het normaal gezien wordt, op welke manier je het interview in je artikel wil verwerken, wat de verdere timing is, enzovoort.
Het eerste deel van je interview is de opwarming. Win het vertrouwen van je gesprekspartner met een reeks feitelijke vragen. Vraag pas daarna door naar delicatere informatie, meningen of gevoelens. Dat betekent ook dat je in korte interviews geen emotionele ontboezemingen kunt verwachten.
4. Doorvragen tot je antwoord hebt
Vraag door. Uit een antwoord volgt vaak een nieuwe vraag, stel die dan ook. Vraag ook door als er rond de pot wordt gedraaid, of als de vraag ontweken wordt: wat bedoelt u daarmee? Kunt u daar een voorbeeld van geven? Wat betekent dat in de praktijk? Wat vindt u daar nu zelf van? Geneer je niet om een vraag te blijven herhalen als je geen echt antwoord krijgt. Ga ten slotte niet buiten tot je alles goed snapt. Over details kun je achteraf altijd nog enkele bijvragen stellen, maar op de kern van de zaak terugkomen, is nogal onprofessioneel.
Hoewel de vragen vooral van een kant komen, en de antwoorden van de andere kant, moet je vooral streven naar een goed gesprek. Wees oprecht geïnteresseerd in wat de ander vertelt, en toon dat ook, door middel van oogcontact, feedback, enzovoort. Heb ook oog voor niet-verbale signalen en speel erop in: is je gesprekspartner afgeleid door iets? Steekt ongeduld de kop op, of begint hij of zij juist los te komen?
Probeert je gesprekspartner altijd terug te komen op een bepaald onderwerp of het gesprek in een bepaalde richting te duwen, ga daar dan tijdelijk in mee. Hou echter zelf de touwtjes in handen zodat je buitenkomt met hetgeen waarvoor je bent gekomen.
5. Oefen je oren
Het aller-, aller-, allerbelangrijkste is echter luisteren: luister naar wat je gesprekspartner zegt. Het klinkt evident, maar toch is het iets dat elke interviewer moet oefenen. Je bent als interviewer immers met veel dingen bezig: de vragen die je nog wil stellen, de info die je nodig hebt, de tijd die vordert, de band die loopt, je notities enzovoort.
6. Samenvatten tot boeiend leesvoer
De volgende stap is het interview of artikel te schrijven. De info die je via een interview hebt verkregen, hoef je niet noodzakelijk in interviewvorm weer te geven. Je kunt de informatie ook verwerken in een redactioneel artikel, waarin je de geïnterviewde al dan niet citeert.
Citaten zijn maar zelden een letterlijke weergave van wat iemand heeft gezegd tijdens een interview. Er vindt altijd een bewerking en een samenvatting plaats. Gesproken woord bevat nu eenmaal herhalingen, herformuleringen, afkappingen en kronkels die onleesbare kopij opleveren. Natuurlijk moet je ernaar streven om wat er is gezegd zo dicht mogelijk te benaderen. Dat is vaak de ware kunst: hetgeen je geïnterviewde heeft gezegd zodanig formuleren dat hij het herkent als zijn woorden, en het tegelijk boeiend leesvoer oplevert voor je lezer.
7. Respect voor de geest
Voorts is de journalist ook verplicht een selectie te maken: zelfs een half uurtje interview levert vaak stof op voor ettelijke pagina’s. Hou bij je selectie het doel van je artikel goed voor ogen. Meestal verandert dat ook de volgorde waarin de informatie aan bod komt. De nogal feitelijke info uit de opwarmingsfase levert niet het pakkende materiaal waarmee je je interview wilt openen. Haal dus het boeiendste uit het gesprek naar voren, ook al kwam het pas op het einde van je interview aan bod.
Dat alles impliceert vaak dat je vragen herformuleert, of zelfs invoegt of weglaat, waardoor het bijvoorbeeld lijkt alsof de geïnterviewde spontaan iets heeft verteld. Ga daar niet lichtzinnig mee om: de geest van het interview moet je blijven respecteren.
8. Nalezen, volgens afspraak
Als bedrijfsjournalist kun je vaak niet anders dan je tekst te laten nalezen door de geïnterviewde. Dat kan best leerzaam zijn, en je artikel sterker maken. Maar als de geïnterviewde dingen achteraf zwaarder nuanceert dan tijdens het interview, of dingen weglaat die belangrijk zijn voor je artikel, ga dan zeker in discussie.
Om te vermijden dat de geïnterviewde heel de tekst herschrijft of al het interessante schrapt, kun je vooraf duidelijk stellen dat alleen feitelijke onjuistheden mogen worden aangepast en citaten die niet correct zijn geciteerd. Het verhaal blijft altijd voor rekening van de journalist. En al wat gezegd is tijdens het interview, mag in principe worden gepubliceerd, tenzij het off the record was en dat ook duidelijk werd gezegd tijdens het interview.
Een laatste tip: censureer jezelf niet omdat je verwacht dat iets toch zal worden geschrapt. Ga altijd voor het beste artikel, or die trying.
Ben je op zoek naar goeie interviewers, of wil je de redactietechniek van je redactieteam bijschaven? Neem contact op met Hans Faelens, hans.faelens@jaja.be, T 09 267 64 68.
THEMA'S
